DEVRİMCİ DÖNÜŞÜM DERGİSİNİN 2008-2009 YILLARI ARASINDA YAYIMLANAN 4 SAYISI:

Marks: Kapital1

Marks: Kapital2

Marks: Kapital3

Marks: İç Savaş

Marks-Engels-Lenin: Kadın ve Aile

Marks: 1844 el yazmalar

Marks-Friedrich Engels: Alman İdeolojisi

Marks: Fransada Sınıf Savaşımları

Marks-Friedrich Engels: Gotha Ve Erfurt Programının Eleştirisi

Marks-Friedrich Engels: Komünist Parti Manifestosu

Marks: Ücretli Emek ve Sermaye Ücret, Fiyat ve Kar

Engels: Ailenin Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni

Engels: Anti-Dühring

Engels: İngiltere'de Emekçi Sınıfın Durumu

Engels: Konut Sorunu

Engels: Köylüler Savaşı

Engels: Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu

Lenin: Ne Yapmalı

Lenin: Devlet Ve Devrim

Lenin: Bir Adım İleri İki Adım Geri

Lenin: Demokratik Devrimde Sosyal Demokrasinin İki Taktiği

Lenin: Emperyalizm Kapitalizmin En Yüksek Aşaması

Lenin: Karl Marks Marksizmin Bir Açıklaması ve Kısa Bir Biyografik Özet

Lenin: Nisan Tezleri ve Ekim Devrimi

Lenin: Örgütlenme Üzerine

Lenin: Proletarya Devrimi ve Dönek Kautsky

Lenin: Sol Komünizm Bir Çocukluk Hastalığı

Lenin: Sosyalizm ve Savaş

Lenin: Tarımda Kapitalizm

Lenin: Ulusların Kaderlerini Tayin Hakkı

AnarsizmSosyalizm.pdf

Bolşevik Parti Tarihi

Diyalektik Ve Tarihsel Materyalizm

Son Yazılar

Teori Ve Pratik

Seçme Eserler

Seçme Eserler 2

Askeri Yazılar

GEORGİ DİMİTRTOV

Faşizme Karşı Birleşik Cephe

Seçme Yazılar

Bolivya Günlüğü

Sosyalizm ve İnsan

BÜTÜN YAZILAR

ŞİİR KİTAPLARI                                                                   

                                                                   MEHMET ALİ ESER'İN TÜM KİTAPLARI EKLENECEKTİR

Gerçeğin Tanımında, yüklendik Tabulara (İkinci Kitap)

BARIŞ CEM  (Mehmet Ali Eser)    

BİR BAHAR MEVSİMİYDİ ZAMAN

Bir bahar mevsimiydi zaman

Nemli topraklarında bitkilerin

                     ıslak yüzleri içinde

Asırlık gürgenlerin örtüsündeydik

Eteklerinde yaprak çürüğü

                      küf ve mantar

Dalların titreşiminde müjdeli fısıltılar

                  mevsim bahardı.

Tadabilen biz olduk coşkusunu

dağ yüzleriyle buluşmanın

İlk gece konuklan

Teçhizat ve tüfek kuşanmış

Kavganın kural ekeniydik

Ve kritik saatlerde

Düşmeye hazır tetik olmak için

                                   şafakları

 (...)

İlkel Köleci Feodal Toplum

DÜŞÜNCE TARİHİ

Felsefenin temel ilkeleri

Ekonomi Politik

 Şehir Gerillasının El Kitabı

Muzaffer Oruçoğlu

Baba İshak Destanı

Adressiz Sorgular

 KEMALİZM (Eleştiri-İnceleme) Erdal Yeşil

Pekin Moskova Çatışması

Başkan Gonzalo Konuşuyor

Yervant Odyan- YOLDAŞ PANÇUNİ     (E-KİTAP)

                                        YOLDAŞ PANÇUNİ ÜZERİNE

Agos, 20 Kasım 2009

Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde Ermeni devrimci partilerinin faaliyetlerini hayali bir devrimci kahramanın Anadolu’daki maceralarını mercek altına alarak hicvedenYoldaş Pançuni, ilk yayımlanışının üzerinden tam yüz yıl geçmiş olmasına rağmen, her dönemde yeniden okunmayı ve tartışılmayı hak ediyor.

Eserin Osmanlı Ermenilerinin yaşadığı en kritik döneme ışık tutmaktaki başarısı, adeta bir sis çanı gibi, yaklaşan soykırımı haber vermesi, bugün onu daha da değerli ve önemli kılıyor. Türkçe çevirisi Aras Yayıncılık tarafından yayımlanan Yoldaş Pançuni, aynı zamanda Meşrutiyet rejimine, Ermenilerle Kürtler arasında ilişkilere ve bilhassa Türkiye sol hareketinin tarihine bakarken dikkate alınması gereken sorular ve veriler sunuyor bize.

Yoldaş Pançuni’nin yazarı Yervant Odyan, arı misali çalışan, ömrü boyunca –tehcir yılları istisna– yazmayı hiç bırakmayan, gittiği her yerde gazeteler, dergiler çıkaran bir yazı emektarıydı. 1915’te İstanbul’dan Der-Zor’a dek sürüldü ve üç buçuk yıl oradan oraya sürüklendikten, türlü badireler atlattıktan sonra adeta mucize eseri kurtuldu. Mütareke döneminde İstanbul’a döndü ve 1922’de, 1915’te yaşananlar tekrar edilir korkusuyla İstanbul’u terk eden binlerce Ermeni gibi şehirden ayrıldı. 1926’da Kahire’de hayatını kaybetti.

Odyan müthiş bir gözlemciydi. Gittiği her yerde –ki sık sık ‘gitmek’ zorunda kalmıştı– aydınları, ağaları, beyleri, yoksulları, işçileri, ruhanileri ve devrimcileri gözlemiş, daima keskin toplumsal çözümlemelerde bulunmuştu. Farklı tabakalardan insanların sahtekârlıklarına, çıkar elde etmek için değerleri nasıl kullandıklarına ve gereğinde bu değerleri nasıl gözlerini kırpmadan feda edebildiklerine dikkat çekmeyi seviyordu.

Eserlerinde İstanbul’un ekonomik anlamda yükselen, batılılaşan ama manevi anlamda büyük bir çöküntü yaşayan burjuvazisini alaya alıyor, yüksek Ermeni sınıfının yaşadığı dekadansa dikkat çekiyordu. Bu yönüyle, 1850’lerde, Amira sınıfının millet işlerindeki egemenliğine son veren genç aydınların idealizmiyle, yaşadığı dönemin çıkarcılığı arasındaki uçurumu ifade eder gibidir.

Bir baş belası: Pançuni

Odyan, davranışlarını, hayallerini, öfkelerini, düş kırıklıklarını, söylem ve tahayyüllerini çok iyi bildiği devrimcileri, Yoldaş Pançuni ile Anadolu Ermenilerinin acı gerçekliğinin tam da göbeğine yerleştirir. Eser, kahramanının, yani Yoldaş Pançuni’nin, Ermeni devrimci partilerinden birinin merkezine yazdığı mektuplardan oluşur.

Odyan, Pançuni’nin 1909’da yayımlanan ilk bölümünün başında, kısa bir biyografik bölümle kahramanın çocukluğunu ve devrimciliğe doğru yaşadığı evrimi aktarır. Buna göre, çocuk yaşında dahi bir “baş belası” olan Pançuni bir baltaya sap olamayınca, ağabeyi tarafından Marsilya’ya okumaya gönderilir. Ancak, ticaret okulunun ders programı kendisini “açmayınca”, devrimci öğrencilerin Avrupa’daki “Kâbe”si durumundaki Cenevre’ye gider ve Sosyal Bilimler Fakültesi’ne misafir öğrenci olarak kaydolur. Burada, okula pek uğramaz; mekânı daha çok, dünyanın kurtarıldığı birahanelerdir. “Kafa şişirmeyi iyi bildiği için” profesyonel devrimcilik yapmaya başlar.

1908’de Meşrutiyet’in ilan edildiğini duyunca “hevesli kafaları ütülemek için… bir göktaşı gibi” İstanbul’a düşer. Nutukları fazla ilgi çekmeyince, “İstanbul’dan ziyade taşrayı uyandırmak, aydınlatmak ve dönüştürmenin kaçınılmaz bir gereklilik” olduğuna hükmederek, Arapkir’e, oradan da 20 haneli, kendi halinde bir Ermeni köyü olan Dzabılvar’a geçer.

Onun faaliyetleri, tarihçi Anaide Ter-Minassian’ın Ermeni devrimci aydınlarının zihniyeti için yaptığı şu değerlendirmenin karikatürize edilmiş halidir adeta: 

“Aydınlanma’nın taşıyıcısı olan [Ermeni] intelijansiya[sı] kendine Mesihvari bir devrimci ve milli görev edinmişti: Ermeni halkını ‘Asyai karanlığı’ndan ve ekonomik geriliğinden çıkarmak, ona yüzyıllardır süren tabiiyeti sırasında yitirdiği saygınlığı geri vermek, milli bir bilinç ve siyasi irade kazandırmak.”

Pançuni, işçi sınıfının ve de burjuvazinin varolduğu bu küçük köyde sosyalist bir mücadele alanı yaratmak ister. Eserin ruhuna hâkim olan mizah da bu gerilimden beslenir. Hemen, az çok uygun gördüğü kişilere, okuduğu kitaplara göre roller biçmeye kalkar. Köyün yaşlı papazı Der Sahak “ortaçağ ruhanilerinin, gericiliğin, obskürantizmin” temsilcisi olur kolayca; burjuvaziyi ise “köylüler üzerindeki asırlık sömürüsünün ürünü olan üç tarlaya, iki ineğe, bir eşeğe ve iki keçiye sahip” olan Res Serko temsil eder. Köyde, “işçi sınıfının” yegâne temsilcisi ise nalbant Mıgo’dur.

Çalışmalarına devam eden Pançuni, komşu Kürt köyü Komraş’a gider ve orada bir Karl Marx Kulübü kurulmasına önayak olur. Pançuni’ye göre, arada sırada Dzabılvar ahalisinin mallarını talan eden bu köy, ekspropriatsia (mülksüzleştirme) ile ilgili sosyalist görüşleri hemen anlar ve partinin “propagandası için uygun bir dayanak” teşkil eder.

Pançuni’nin Dzabılvar’daki faaliyetleri, sosyalist kuramları köydeki yaşantıya uygulama girişimleri, bol keseden kullandığı missia, provokatsia, evolutsia, ekspropriatsa gibi Rusçalaştırılmış terimler ve kapitalizm, proletarya, işçi savaşımı, grev, kilise düşmanlığı gibi Batı menşeli kavramlar, Engels ve Marx’tan yaptığı alıntılar, köy gerçekliğinde gülünç bir etki yaratır.

“Acta, non verba!”

Köyde açılması için ahalinin para topladığı okula yeterince çağdaş bir binaya sahip olmadığı için karşı çıkmak, öğretmenini taşlayarak köyden kovmak; Komraş köyündekilerin Dzabılvar’ı, istedikleri parayı vermedikleri için basarak birçok kişiyi öldürmeleriyle sonuçlanan bir felakete neden olmak; Van’da bir çuha atölyesinde çalışan 20 kadar kadını atölye sahibine karşı örgütleyeyim derken atölyenin iflas edip kadınların ve patronun işsiz, aç biilaç kalmalarına neden olmak; halk adına Van’daki bir manastıra silah zoruyla el koyup adını Kropotkin manastırına dönüştürmek, ama bu arada manastırın neyi var neyi yoksa satıp savmak, Pançuni’nin kaş yapayım derken göz çıkardığı marifetlerinden bazılarıdır. 

Ne de olsa sloganı “Acta, non verba!”dır (Laf değil, iş!).

(Desenler: Aleksandr Saruhan) 

DARAĞACINDAN NOTLAR Julius Fuçik

Nazım Hikmet